Magon Barca
Amecṭuḥ n At Barca, aqayed n tillas
Mmi-s amecṭuḥ n Hamilcar, yella deg akk imukan n umennuɣ : lkamin n Trébie, ammas n Cannes, ɛecra n iseggasen n umennuɣ di Hispania, Baléares, syen amennuɣ wis sin di Ligurie. Yemmut deg lebḥer di 203, mi t-id-ssawlen ad ixdem ɣef Qarṭaǧ.

n yergazen yeffren deg webrid n waman i lkamin n Trébie (218)
n llejyunat Taṛumit yettwaṭṭfen deg lkamin di Cannes (216)
n umennuɣ di Hispania (215 – 206)
n yergazen i d-yersen di Ligurie di 205 : 12 000 iɛsekriyen n uḍar, 2 000 lfursan
Tudert deg umennuɣ
Ɣer tama n Hannibal
Seg 218 ar 216, Magon d amɛawen-nni iqeṛben ɣer gma-s aktar.
Lkamin n webrid n waman
Hannibal yufa gar sin iqamen abrid n waman s tamrarit ɛlayen, teččuṛ d iẓuran. Yeffer dinna deg yiḍ Magon akked 1 000 iɛsekriyen n uḍar d 1 000 lfursan yettwafernen seg wid ifazen deg lɛesker.
Deg tnafa, lxiyala tanumidit tesnuɣ Iṛumaniyen, i yezgren Trébie yeqqcucen war ma ččan. Mi d-yebda umennuɣ, Magon yeffeɣ-d seg deffir n llejyunat : lɛesker n Sempronius yeɣli.
Tirrayin tipunikiyen →Deg ammas n uqerruy
Di Cannes, Magon ineɣlid akked Hannibal ammas n uzirig — Igaliyen d Ibériyen — i d-yeţuɣalen s lebɣi war ma yerreẓ, iserreḥ i tzemert tapunikt a d-tḥuz tmanya n llejyunat Taṛumit : nnehzi aheggan aktar deg umezruy n Tagduda.
« Magon, gma-s, ameẓyan, iččuṛ d urrif, yettwaselmed seg tmectuḥt di ṣṣnaɛa n umennuɣ. »
Ẓẓyuṛ n ddheb n Cannes
Magon yusa-d ad yemmel asuref i Usqamu n Qarṭaǧ. S ubeggen, isseɣli-d ɣef tewwurt n uxxam n Usqamu ẓẓyuṛ n ddheb i d-ţwakksen i lmeyyutin n lfursan iṛumaniyen, aɛlam n yiwdan ifazen n Ṛuma.
Asqamu yefka tiwtilin i Hannibal — lxiyala tanumidit, lfyal, idrimen — yerna isserseg Magon ad d-yesnejmaɛ iɛsekriyen imaynuten. Maca nnehzi n Hasdrubal di Dertosa ibeddel lexyal : deg 215, Magon akked yiɛsekriyen-ines ṛuḥen ɣer Hispania, mačči ɣer Italya.
n lmakyal n ẓẓyuṛ, akken i d-qqaṛen kra n yimeskaren ; Tite-Live iḥesb belli ur tugar ara « yiwen n lmakyal » (XXIII, 12).
Hannon, aqayed n ugraw i yemgaraden ɣef At Barca, iḍseḍs : ma Hannibal d amenɛam, acuɣer i d-isseḥsay irgazen d idrimen ? (Tite-Live, XXIII, 13)
Ɛecra n Iseggasen di Hispania
Seg 215 ar 206, Magon yennuɣ akken ad iḥrez lqaɛa n At Barca zdat Scipion.
Bab n usnejmaɛ n lɛesker, Magon iḥareb-d ul n At Barca di Hispania. Isseddukel-d tiwtilin, iḥerz tiddukla gar lɛerucat, yerna di 211, akked Hasdrubal Giscon d ugellid amecṭuḥ anumidi Massinissa, yesseɣli lɛesker n Publius Scipion deg nnig n Bétis.
Maca mmi-s n Publius, win ara d-yilin d Scipion Afriqan, yeṭṭef Carthagène di 209 yerna yesseɣli di 206 di Ilipa lɛesker n Magon d Hasdrubal Giscon — 70 000 iɛsekriyen n uḍar, 4 000 lfursan d 32 lfyal, akken i d-yeqqaṛ Polybe. Hispania tapunikt teɣli.
Deffir asm i yuɣal ɣer Gadès, Magon issay ad yeṭṭef Carthagène, ur izmir ara. Mi d-yuɣal, Gadès tgenn-as-d tiwwura ; issufeɣ-d isufiten-is ɣer beṛṛa, yesleb-iten ɣef ttejra.


Ebusus, Majorque, Minorque
Magon iṣafer ɣer Baléares. Ebusus (Ibiza), tamdint tapunikt, teqbel-it tessaɣ-as-d lqut. Di Majorque, wid ikkaten s iẓra, ugaren wiyaḍ di Lebḥer Alemmas, ggten asers n lɛesker.
Di Minorque, yers-d, isnejmaɛ 2 000 iɛawanen i d-yettwazen ɣer Qarṭaǧ, yeqqim deg tegzirt armi d tafsut. Tamsirt teqqaṛ-d belli isem n Mahón (Portus Magonis) yusa-d seg isem-is.
Ligurie, syen Lebḥer
Deg tafsut n 205, Magon yers-d ɣef trawin n Ligurie s 12 000 iɛsekriyen n uḍar d 2 000 lfursan, yeṭṭef Gênes, yedukkel akked igduden ligur d yigali. Qarṭaǧ tazen-as-d tiwtilin. Lexdima-s : ad yeǧǧ Ṛuma ad tferreq llejyunat-is deg lweqt i deg Scipion iheggi aṭṭef n Tefriqt, akked ad yezwir ɣer Hannibal, yettwaṭṭfen deg Bruttium.
Deg 203, inneɣ di Insubrie mgal lpretur Quinctilius Varus d lproconsul Cornelius Cethegus. Yejreḥ deg uḍar, yeffeɣ. Ssawlen-as-d Asqamu yellan deg leḥzen akken ad ixdem ɣef Qarṭaǧ i yesnekra Scipion, yeṭṭef lebḥer ɣer Tefriqt maca yemmut s lǧerḥ-ines deg lebḥer, rrif n Sardaigne, war ma yuɣal ad iwali tamurt-is.
Cornelius Nepos yeḥka-d tanfaliyin-nniḍen i t-yesskanen yemmut ɣer deffir, neɣ deg lmeṛkeb i yerreẓen deg lebḥer, neɣ i t-yenɣan yiklan-ines s yiman-nsen.

Ayen ur yelli ara Magon
- Mačči « aneggaru n At Barca » : gma-s ameqqran Hannibal yedder deffir-s ɛecrin iseggasen, armi d 183.
- « Lkamin » yemlalen d yisem-is mačči win n Cannes, maca win n Trébie (218) ; di Cannes, inneɣ deg ammas.
- Imennuɣen-is di Hispania ur bdant ara di 210 : yewweḍ dinna seg 215 yeqqim armi d 206.
- Ur ilaq ara a t-nemslay d Magon Afellaḥ, ameskar aqarṭaǧi n wedlis n tfellaḥt s 28 yidlisen.
Asefdi afellan
I At Barca, Qarṭaǧ mačči d tamdint kan : d lwaǧeb iqedsen. Seg Hamilcar ar Magon, yal yiwen yefka tudert-is i tudert n tmurt. Magon yemmut deg lebḥer asmi d-yuɣal ad tt-iḥadeṛ.
Isem-is yeqqim yedukkel akked Minorque, anda axxam n Mahón i t-yesɛan akken i qqaṛen, akked ẓẓyuṛ n ddheb n Cannes, d aɛlam n yiwdan ifazen n Ṛuma i yeɣlin.
Pour aller plus loinSources de cette page
5 références
Sources antiques
- Polybe, ImezruyenIII, 71 — Trébie, Cannes, Ilipa
- Tite-Live, Amezruy n ṚumaXXIII, 12–13 ; XXIX, 4 — ẓẓyuṛ n Cannes, tiririt n Hannon, tiwtilin n 205
- Cornelius Nepos, Tudert n Hannibal — tanfaliyin-nniḍen ɣef tmettant-is
Travaux modernes
- Yann Le Bohec, Histoire militaire des guerres puniques, 2003 — adlis n lqima (tabibliyugrafit n usmel)
- Serge Lancel, Carthage, 1992 — adlis n lqima (tabibliyugrafit n usmel)
Twacult n At Barca
Akk Imdanen →Hamilcar Barca
Ur yettwanɣi ara di Sicile, amenɛam ɣef Yimirsinariyen, yeṭṭef Hispania.
Hannibal Barca
Idurar n Alpes, Trasimène, Cannes, syen Zama.
Sin Hasdrubal
Hasdrubal Barca, yemmuten di Métaure, akked Hasdrubal Ucebḥan, win i d-yesnulfan Carthagène.