Iz-zebbuġ
Żejt għall-mejda, għal-imsiebaħ u għall-fwejjaħ. It-Tuneżija tibqa' waħda mill-akbar produtturi fid-dinja taż-żejt taz-zebbuġa.
L-ekonomija ta' Kartaġni →
Kartaġni · Agrikoltura
L-art, l-għana l-ieħor
Kartaġni ma kinitx biss port: id-djar tagħha f'Cap Bon u mal-Medjerda kienu fost l-aktar produttivi tal-Mediterran.
28ktieb ta' trattat agrikolu, miktuba bil-punika.
146Kartaġni mkissra, is-Senat ruman xorta waħda jġiegħel jittraduċi lil Magun għal-Latin.
Seklu 1L-agronomu Columella jsejjaħlu «missier l-agrikoltura».
Id-dielja
F'Cap Bon, madwar Kerkouane; Magun jiddeskrivi t-tkabbir tad-dielja u t-tħejjija tal-inbid taż-żbib.
Il-Qamħ
Il-pjanuri tal-Medjerda aktar tard isiru l-«maħżen» ta' Ruma.
U wkoll
Rummien («tuffieħa punika»)TinApikulturaTrobbija tal-bhejjemPorpra
≈ 73 000 km²
ta' territorju Afrikan taħt il-kontroll Kartaġiniż fil-għaxija tal-ewwel gwerra punika (Decret)
< 25 000 km²
fis-sena 146 QK, wara nofs seklu ta' invażjoni min-naħa ta' Masinissa (Decret)
½
tal-ħsad mitlub mingħand il-bdiewa libjani matul l-ewwel gwerra punika (Polibju, I, 72)
310
Agatokli jinżel fl-Afrika u jaqsam kampanja mimlija djar agrikoli (Diodoru, XX, 8)
It-territorju agrikolu
Il-chôra ta' Kartaġni
L-istoriċi jużaw il-kelma griega chôra — «il-kampanja» — għat-territorju rurali li kien jitma' lil Kartaġni. Kien ikopri parti kbira mit-Tuneżija tal-lum, reġjun bix-xita biżżejjed għal agrikoltura abbundanti, li Ruma mbagħad kellha tisfrutta fil-provinċja tagħha tal-Afrika (Decret).
Kartaġni malajr qassmet ir-rwoli: qrib il-kapitali, djar iddedikati għaz-żrigħ tal-kummerċ; aktar il-bogħod, iċ-ċereali, mħollija f'idejn il-bdiewa libjani soġġetti għal tribut in natura. Fi żmien il-gwerra, it-toqol ta' dan it-tribut ġagħalhom jirrevoltaw, bħal fis-sena 241 (Polibju, I, 71-72).
Meta Agatokli ta' Sirakuża niżel fis-sena 310, is-suldati tiegħu sabu pajjiż ta' ġonna u ġonna tas-siġar bl-irrigazzjoni, villi, dwieli u siġar taz-zebbuġ, imrieħel u stalel taż-żwiemel: id-deskrizzjoni li jagħti Diodoru (XX, 8) hija l-aqwa xhieda antika dwar dawn il-kampanji.
Reġjuni
Mill-peniżola għall-pjanuri
Cap BonPeniżola ta' djar agrikoli u rħula bħal Kerkouane; is-santwarju rurali ta' Thinissut u l-oqbra miżbugħa tad-Djebel Mlezza jirrakkontaw il-ħajja ta' dawn il-kampanji.
MedjerdaIl-wied tal-Bagradas, b'ħamrija fonda tajba għall-qamħ: il-qalba tal-maħżen futur ta' Ruma.
EmporiaL-artijiet għonja tul ix-xtut tas-Sirti ż-żgħira, li Masinissa ġilidha ma' Kartaġni mis-sena 193 (Livju, XXXIV, 62).
146It-territorju li jifdal isir il-provinċja rumana tal-Afrika, mħuddija mill-fossa regia, il-ħofra li tifirdha mis-saltna numida.
Żrigħ u trobbija tal-bhejjem
Ġonna tas-siġar tal-kummerċ, għelieqi tal-qamħ, imrieħel: ir-reġjun ta' wara Kartaġni kien jitma' l-belt u jipprovdi l-esportazzjoni.
Sitt żrigħ
X'kien jitħawwel
- Qamħ — għal-livelli kollha tas-soċjetà
- Żebbuġ — imtejjeb bl-inkalzar
- Dielja — inbid u żbib
- Tin — frotta mikula friska jew niexfa
- Lewż — żrigħ ta' ġnien tas-siġar
- Rummien — il-«frotta punika» (malum punicum) tar-Rumani
Pjanti li ġew mil-Lvant
Tagħżel, tesporta
Dawn l-ispeċi kienu diġà jikbru selvaġġi fl-Afrika ta' Fuq, imma l-Feniċi ġabu pjanti magħżula. Il-frott, il-laħam u l-inbid kienu jmorru l-aktar għand il-popolazzjoni sinjura, il-qamħ għal kulħadd. Prodotti agrikoli puniċi nstabu sa fil-Greċja.
Trobbija tal-bhejjem
Esperjenza libjana
Il-popolazzjonijiet lokali kienu jrabbu l-bhejjem minn żmien twil, speċjalment iż-żwiemel, il-barrin u l-bgħula (Polibju, XII, 3) — biex jipprovdu bhejjem tar-kavallerija, tal-ġbid u l-laħam.
ŻwiemelBarrinBgħulaNagħaġ
Tekniki agrikoli
L-agronomija punika
It-trattatIl-metodi kartaġiniżi kienu fost l-aktar effettivi tal-Antikità: Ruma addottathom billi tradott lil Magun. Columella żamm xi biċċiet, fosthom proċediment tal-vinifikazzjoni (De re rustica, XII, 39, 1-2).
Ġonna taz-zebbuġImħawla skont regoli preċiżi, speċjalment id-distanza bejn is-siġar — normi li xi drabi għadhom irrispettati sal-lum.
InkalzarL-inkalzar taz-zebbuġa kien iżid il-produttività tal-ġonna.
GħoddaXbihat ta' moħriet juru tagħmir li jikkuntrasta mal-agrikoltura libjana tradizzjonali (Decret).
Pour aller plus loinSources de cette page
7 références
Sources antiques
- Polibju, L-IstorijiI, 71–72 ; XII, 3
- Diodoru ta' Sqallija, Il-Librerija StorikaXX, 8
- Livju, Storja ta' RumaXXXIV, 62
- Columella, Dwar l-Agrikoltura (De re rustica)XII, 39, 1–2 — iżomm biċċiet minn Magun
- Magun, Trattat tal-Agrikoltura — mitluf; magħruf biss minn biċċiet
Travaux modernes
- François Decret, Carthage ou l'empire de la mer, Seuil, 1977
- Wikipedia (bil-Franċiż), Carthage ; Civilisation carthaginoise — CC BY-SA 4.0, kontenut riformulat