Kartaġni

Traduction en version bêta, en cours de relecture. Lire la version française

146 QK → illum

Kartaġni wara Kartaġni

Il-belt Punika nħarqet fis-sena 146. Fuq il-fdalijiet tagħha, Kartaġni oħra għexet seba' sekli, imbagħad intemmet, servit bħala barriera tal-ġebel, qabel reġgħet twieldet bħala muniċipalità u patrimonju dinji.

Fdalijiet tat-termi ta' Antoninu max-xatt tal-golf ta' Tunis
It-termi ta' Antoninu, seklu 2 — Kartaġni Rumana max-xatt tal-golf
7 sekli

bħala belt Rumana, Vandala u mbagħad Biżantina, mis-sena 29 QK sas-sena 698

30 000

post fl-anfiteatru Ruman, li minnu baqgħet biss l-arena

1979

il-kitba tas-sit arkeoloġiku fil-patrimonju dinji tal-UNESCO

17 010

abitant fil-muniċipalità ta' Kartaġni fiċ-ċensus tal-2014

Linja taż-żmien tal-epoki

Tnejn u għoxrin seklu fuq l-istess għolja

Kull epoka bniet fuq ta' qabilha, jew bil-ġebel tagħha.

  1. Epoka Rumana
    29 QK – 439

    Kartaġni mwaqqfa mill-ġdid

    122 QKCaius Gracchus jipprova jwaqqaf kolonja, Junonia, qrib is-sit misħut; il-proġett imut miegħu.
    44 – 29 QKDeċiża minn Ġulju Ċesari, it-twaqqif mill-ġdid isir taħt Awgustu: il-Colonia Iulia Concordia Carthago tiela' fuq l-istess sit tal-belt Punika.
    Seklu 1Kapitali tal-Afrika prokonsulari. Il-quċċata ta' Byrsa titwitta biex tilqa' l-forum.
    145 – 162Wara nar kbir, it-termi ta' Antoninu jinbnew max-xatt tal-baħar (Colette Picard).
    Seklu 3 – 4Mirbuħa għall-Kristjaniżmu, il-belt tgħaddi mill-persekuzzjonijiet u ssir wieħed miċ-ċentri spiritwali l-kbar tal-Punent Latin.
  2. Renju Vandalu
    439 – 533

    Il-kapitali ta' Genseriku

    439Il-Vandali ta' Genseriku jaħtfu Kartaġni u jistabbilixxu hemm is-sede tar-renju tagħhom.
    455Minn Kartaġni titlaq il-flotta Vandala li tiġġerra lil Ruma.
    Seklu 5Arjani, is-slaten Vandali jattakkaw lill-Knisja Katolika tal-Afrika: isqfijiet mibgħuta fl-eżilju, knejjes ikkonfiskati.
  3. Epoka Biżantina
    533 – 698

    Ir-ritorn tal-Imperu

    533Belisarju, ġeneral ta' Ġustinjanu, jerġa' jaħtaf il-belt, li ssir mill-ġdid kapitali għanja u s-sede tal-gvern tal-Afrika.
    Tmiem is-seklu 6L-Afrika Biżantina titħalla f'idejn eżarku, gvernatur ċivili u militari f'daqqa, stabbilit f'Kartaġni.
    610Erakliju, bin l-eżarku ta' Kartaġni, jivvjaġġa bil-vapur lejn Kostantinopli, jieħu t-tron u jwaqqaf hemm dinastija.
  4. Konkwista Għarbija
    698

    Tunis tieħu f'idejha

    698Hassan Ibn Numan jaħtaf il-belt (Grimal). Miġġerra u maħruqa, titneħħa minn abitantiha, trasferiti lejn Tunis.
    Seklu 8Tunis issir il-belt ewlenija u tagħti isimha lill-pajjiż; l-isem Africa, li sar Ifriqiya, eventwalment jindika l-kontinent kollu.
    Seklu 10Wara kważi żewġ sekli ta' abbandun, is-sit jerġa' jibda jkun abitat fl-epoka Fatimida, skont Gibbon.
  5. Medju Evu – Seklu 18
    Seklu 9 – 19

    Barriera tal-irħam

    Użu mill-ġdidKolonni, kapitelli u pjanċi tal-irħam jitneħħew biex jinbnew moskej, palazzi u knejjes: f'Kairouan, f'Tunis, u saħansitra fl-Ewropa.
    1270San Luwiġi jinżel Kartaġni matul it-tmien Kruċjata u jmut bid-dissenterija quddiem Tunis. Il-falliment tal-espedizzjoni jagħlaq l-era tal-Kruċjati.
    Seklu 16Ir-raħal ta' dak iż-żmien — moskea, kulleġġ, xi għoxrin ħanut u madwar 500 bidwi — jinqered mill-garniġun Spanjol tal-Halq el-Oued, stabbilit minn Karlu V.
    Seklu 18Żewġ irħula agrikoli biss jokkupaw il-kapitali l-qadima: Douar Chott u La Malga.
  6. Bejlikat u protettorat
    1830 – 1956

    Vaganza, katidral u skavi

    1830Il-bey jċedi lil Franza biċċa art fuq Byrsa. Louis-Philippe jibgħat hemm perit ifittex il-post fejn miet San Luwiġi: peress li ma sabux, dan jagħżel l-aħjar veduta, fejn tinbena kappella.
    Seklu 19Id-dinjitarji tal-bejlikat jagħmlu minnu l-post tas-sajf tagħhom: palazz ta' Mustapha Khaznadar f'Salammbô, palazz Zarrouk, palazz ta' Mustapha Ben Ismaïl (Revault).
    1884 – 1890Taħt il-protettorat Franċiż, il-katidral ta' San Luwiġi jikkuruna Byrsa; isir il-knisja primarja tal-Afrika għall-kardinal Lavigerie.
    1919Digriet bejlikali tal-15 ta' Ġunju joħloq il-muniċipalità ta' Kartaġni.
    1928 – 1929Le Corbusier jibni l-villa Baizeau, l-unika xogħol tiegħu fit-Tuneżija.
  7. Tuneżija Indipendenti
    1956 – illum

    Muniċipalità u patrimonju dinji

    1960Bourguiba jagħżel villa tal-epoka kolonjali, ħdejn il-baħar, biex jagħmel minnha l-palazz presidenzjali.
    1972Quddiem l-urbanizzazzjoni, l-UNESCO tniedi kampanja internazzjonali kbira biex issalva lil Kartaġni.
    1979Is-sit arkeoloġiku jiġi miktub fil-patrimonju dinji.
    1985Is-sindki ta' Ruma u ta' Kartaġni, Ugo Vetere u Chedli Klibi, jiffirmaw trattat ta' sliem simboliku li jagħlaq it-tielet gwerra Punika.
    2003Inawgurazzjoni tal-moskea Mâlik ibn Anas fuq l-għolja tal-Odeon.
Seklu 2 – 5

Kartaġni Kristjana

Metropoli tal-Afrika Rumana, Kartaġni ssir wieħed mill-foki tal-Kristjaniżmu Latin: l-awturi tagħha jagħtu forma lil-lingwa teoloġika tal-Punent u l-isqfijiet tagħha jiġbru ħafna kunsilli.

397Kunsill ta' Kartaġni jiffissa l-lista tal-kotba tal-Bibbja rikonoxxuta mill-Knisja tal-Afrika.
411Il-konferenza ta' Kartaġni tiġbor aktar minn 500 isqof Kattoliku u Donatist; il-kummissarju imperjali Marcellinus jikkundanna d-Donatiżmu.
484Is-sultan Vandalu Huneriku jlaqqa' flimkien isqfijiet Kattoliċi u Arjani: il-laqgħa tiftaħ persekuzzjoni ġdida.
madwar 155 – madwar 220

Tertulljanu

Imwieled f'Kartaġni, l-ewwel kittieb Kristjan kbir bil-lingwa Latina. L-Apoloġetika tiegħu titkellem favur il-Kristjani quddiem l-akkużi pagani.

203

Perpetwa u Feliċita

Mara żagħżugħa nobbli u l-ilsira tagħha, martirizzati fl-anfiteatru ta' Kartaġni. Ir-rakkont tal-passjoni tagħhom jerġa' jieħu d-djarju ta' Perpetwa.

† 258

Ċiprijanu

Isqof ta' Kartaġni madwar is-sena 249, imexxi l-Knisja tiegħu matul il-persekuzzjoni ta' Deċju, u mbagħad jiġi ddeċitat taħt Valerjanu.

354 – 430

Wistin

Imwieled f'Thagaste, jistudja u mbagħad jgħallem ir-retorika f'Kartaġni. Isqof ta' Hippo, jerġa' lura hemm ta' spiss biex jipprietka u jattendi l-kunsilli.

Dak li għadda minn Ruma u baqa' ħaj

Lingwa Punika, suffetti u allat imsemmijin mill-ġdid: ara wkoll il-qbid ta' Kartaġni →

Arkitettura

L-opus africanum

Din il-ħitan bil-pilastri tal-ġebel, diġà preżenti f'Kerkouane, tinstab fl-epoka Rumana saħansitra fil-Kapitolju ta' Dougga.

Arti

Il-mużajkisti Afrikani

Megħjuna minn rħamijiet sbieħ, il-workshops tal-Afrika ixerrdu mal-Imperu kollu l-bestjarji u x-xeni mitoloġiċi tagħhom.

Kulti

Santwarji Neopuniċi

Thinissut, Bou Kornine, El Hofra qrib Cirta, stele «tal-Ghorfa»: Saturnu Afrikan, werriet ta' Baal, jibqa' vvenerat sal-bidu tas-seklu 4 (Lancel).

Istituzzjonijiet

Suffetti, xi drabi tlieta

Bliet Rumani tal-Afrika għadhom jeleġġu suffetti fis-seklu 2; xi wħud minnhom ikollhom tlieta, ħaġa li s-semitisti jaqrawha bħala kontribuzzjoni Berbera (Lipinski).

Kotba

Il-libreriji Puniċi

Mogħtija lis-slaten Numidiċi fis-sena 146, jingħad li servew lil Sallustju għall-Gwerra ta' Ġugurta tiegħu; il-punt jibqa' diskuss, u fiż-żmien ta' Wistin ma kinux aktar milli tifkira.

Lingwa

Pont lejn l-Għarbi?

Għal Stéphane Gsell, u wara għal M'hamed Hassine Fantar, is-superstiti twila ta' lingwa Semitika setgħet iffaċilitat l-Għarbizzazzjoni tal-Magreb.

Arkeoloġija

Min skava Kartaġni?

1833Christian Tuxen Falbe — il-konslu tad-Danimarka jiġbed l-ewwel pjan preċiż tal-fdalijiet.
1859Charles-Ernest Beulé — jeżamina l-għolja ta' Byrsa u l-portijiet, infittex il-belt Punika.
Mill-1875Il-Patri Delattre — dan il-Patri Abjad jiskava għal għexieren ta' snin nekropoli Puniċi u bażiliki; il-kollezzjonijiet tiegħu huma l-oriġini tal-mużew nazzjonali ta' Kartaġni.
1892 – 1905Paul Gauckler — direttur tal-antikitajiet tar-Reġenza, jesplora b'mod partikolari n-nekropoli Puniċi.
1921It-tofet — skoperta tas-santwarju ta' Salammbô, skavat fis-snin ta' wara.
Wara l-1956L-iskola Tuneżina — M'hamed Hassine Fantar, Abdelmajid Ennabli, Azedine Beschaouch… li jwissu l-opinjoni pubblika dwar it-theddida li l-urbanizzazzjoni qed twettaq fuq is-sit.
1972 – 1995Biex Issalva lil Kartaġni — kampanja internazzjonali tal-UNESCO: Ġermaniżi (F. Rakob, sur tas-seklu 5 QK u distrett max-xatt), Amerikani (L. Stager, tofet u port kummerċjali), Brittaniċi (H. Hurst, gżira tal-Admiralità), Franċiżi (S. Lancel, distrett Puniku ta' Byrsa)…
Didun tibni Kartaġni, pittura ta' Turner
Turner, Didun tibni Kartaġni, 1815 — National Gallery, Londra
Skoperta mill-ġdid

Kartaġni reinventata

  • Seklu 17: il-Geographia sacra ta' Samuel Bochart tinteressa ruħha fir-rwol tal-Feniċi; fis-seklu 18, l-istela ta' Nora, f'Sardinja, tħajjar lill-għorrief.
  • 1817: Turner jesebixxi Id-Dekadenza tal-Imperu Kartaġiniż, bħala kumpann tad-Didun tiegħu; se jiddedika xi għaxar pittura kbar lis-suġġett.
  • 1920: Stéphane Gsell jiġġudika bl-aktar mod sever l-arti Kartaġinija; l-arkeoloġija tat-tieni nofs tas-seklu 20 naqqset ħafna minn dan il-ġudizzju (Lancel).
  • Bourguiba jagħmel mir-reġina fundatriċi figura tas-sentiment nazzjonali; esibizzjonijiet kbar (palazz Grassi 1988, Institut du monde arabe 2007-2008) jagħmlu lil Kartaġni popolari.
Patrimonju dinji

Is-sit arkeoloġiku llum

Fdalijiet fuq kollox Rumani, b'gżejjer Puniċi, mxerrdin f'belt residenzjali.

It-termi ta' Antoninu
Seklu 2Max-xatt

It-termi ta' Antoninu

Mibnija bejn is-sena 145 u s-sena 162, wara nar kbir, fost l-ikbar tal-Imperu Ruman. Baqa' biss il-livell t'isfel, dak tal-kmamar tas-servizz (Ennabli u Slim).

Distrett Puniku tal-għolja ta' Byrsa
Puniku · RumanMużew nazzjonali

L-għolja ta' Byrsa

Taħt il-forum Ruman, distrett ta' djar mill-bidu tas-seklu 2 QK: ħanut fuq it-triq, ċisterna taħt l-art, kuritur lejn bitħa (Lipinski). Fuq il-quċċata, il-mużew nazzjonali u l-Acropolium, il-katidral il-qadim.

It-twaqqif →
Il-lagi tal-portijiet Puniċi
Salammbô

Il-portijiet Puniċi

Żewġ lagi jżommu l-forma tal-baċiri: il-port kummerċjali u l-port militari ċirkolari bil-gżira tiegħu tal-Admiralità (Stager, Hurst).

L-ekonomija →
Stele tat-tofet ta' Salammbô
SalammbôDibattitu miftuħ

It-tofet

Imsawwar sagru ta' Tanit u ta' Baal Hammon. It-teżi tas-sagrifiċċji tat-tfal, aċċettata għal żmien twil, hi kontestata minn esperti bħal Sabatino Moscati.

Ir-reliġjon →
Mużajk tad-Dominus Julius, misjub f'Kartaġni (mużew tal-Bardo)
L-għolja tal-OdeonBardo

Il-park tal-vilel Rumani

Qrib it-teatru, il-«villa tal-vulljiera» ġġib isimha mill-mużajk tagħha. Il-mużajkijiet kbar ta' Kartaġni, bħal dak tad-Dominus Julius, jinsabu fil-mużew tal-Bardo.

Seklu 2

It-teatru

Maħsub għal madwar 5 000 spettatur, ma kienx aktar minn ħerba fil-bidu tas-seklu 20; restawrat bil-wisa', illum jilqa' l-Festival Internazzjonali ta' Kartaġni.

30 000 post

L-anfiteatru

L-arena biss irreżistiet aktar minn elf sena ta' ħtif. Perpetwa u Feliċita ġew martirizzati hemm fis-sena 203.

Douar Chott

Iċ-ċirku

Ma baqax ħlief tħarrik twil fil-pajsaġġ.

La Malga

Iċ-ċisterni

Riżervi Rumani enormi fi tmiem l-akwedott ta' Zaghouan. Eżatt ħdejhom, iċ-ċimiterju tal-officiales, l-impjegati tal-prokonslu (Le Bohec).

Żur

L-akbar diffikultà hi t-tixrid: il-fdalijiet jiffurmaw gżejjer f'nofs il-vilel u l-ġonna. It-TGM, li jaqsam il-muniċipalità (stazzjonijiet Salammbô, Byrsa, Dermech, Hannibal…), jippermetti li tgħaddi minn naħa għal oħra.

Pour aller plus loin

Sources de cette page

14 références

Sources antiques

  1. Sallustju, Il-Gwerra ta' ĠugurtaXVII — libreriji Puniċi mogħtija lis-slaten Numidiċi
  2. Tertulljanu, L-Apoloġetika
  3. Anonimu, Il-Passjoni ta' Perpetwa u Feliċita — jerġa' jieħu d-djarju ta' Perpetwa
  4. Wistin ta' Hippo

Travaux modernes

  1. Serge Lancel, Carthage, 1992
  2. Stéphane Gsell, Histoire ancienne de l'Afrique du Nord, vol. IV, 1920
  3. Colette Picard, Carthage, 1951
  4. Edward Lipinski (ed.), Dictionnaire de la civilisation phénicienne et punique, 1992
  5. M'hamed Hassine Fantar, Carthage, approche d'une civilisation, 1993
  6. Abdelmajid Ennabli, Pour sauver Carthage, 1992 — kampanja internazzjonali tal-UNESCO
  7. Sabatino Moscati, L'épopée des Phéniciens, 1971
  8. Edward Gibbon, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire
  9. Yann Le Bohec — iċċitat f'din il-paġna (ċimiterju tal-officiales)
  10. Wikipedia, Carthage ; Civilisation carthaginoise — CC BY-SA 4.0, kontenut riformulat

Toute la bibliographie →Glossaire →

Aqra wkoll

149 – 146 QK

Il-Qbid ta' Kartaġni

Is-siġe, il-waqgħa ta' Byrsa, u l-mit tal-melħ.

Postijiet

Fuq il-passi ta' Kartaġni

Minn Kerkouane sa Cartagena, is-siti li għandhom jiġu żjarati.

Illum

Kartaġni tgħix fit-Tuneżija

L-isem tal-Afrika, il-muniċipalità, il-festivals.

Sorsi

L-istorja miktuba mir-rebbieħ

Dak li rrakkontat Ruma, dak li nafu.