
Lqern wis 9 send Ɛisa · asers ɣer 814
Elisa-Didun
Tagellidt n Ṣur, trewl tesers : tagellidt tafiniqit i yesnulfan seg unebɣi n texriǧ talalit n temdint — Qart-Ḥadašt, « Tamdint tamaynut ».
send Ɛisa : azemz n users yeqbel sɣur Timée
tullas n Chypre ṣuffɣent ɣer Afrika (Justin)
aglim n uzger i uẓi n tɣilt n Byrsa
iseggasen n Qarṭaǧ tapunit, armi d 146 send Ɛisa
Elisa
D isem i s-fkan Timée d Justin, ammas d asuɣel n yisem afiniqi. Tunsiyen semman-as ass-a Elisa (عليسة).
Didun
Akken i d-yeqqar Timée, Ilibikiyen semman-as Deidô, « tirurit », ɣef ddeɛwa n tikliwin-is iɣezfen. D isem-agi i yeqbel Virgile.
Tudert, seg Ṣur armi d Byrsa
Aglim n uzger
Mi tewweḍ ɣer rrif n lebḥer n Tunisia n wussan-a, Elisa tessuter i yimezdaɣ azal n tmurt i tezmer aglim n uzger ad t-iɣumm. Tgezzem-it d izirigen rqiqen armi tezzi s wannect-nni akk tiɣilt : Byrsa.
Igrikiyen fehhmen akka isem n lqelɛa (bursa, « aglim »), i d-yekkan ammas seg wawal asamit yebɣan ad yini lqelɛa. Tamacahut-agi d-tenna ayen ixataren : tamusni d tsertit nnyafen ɣef tezmert.
« Azal n tmurt i tezmer aglim n uzger ad t-iɣumm. »
Akken i d-yeqqar Justin, XVIII, 5

Snat tqissiyin, snat n tgelliden
Taqsist tafiniqit i d-yettwaselken sɣur Igrikiyen, akked wamek i tt-id-yura daɣen Iṛumaniyen.
Tamezwarut yettwaǧǧan
Virgile yeg Didun d tamezwarut n Enya, i tt-yeǧǧan s lameṛ n iyilluten iwakken ad yeddu ad yesres Ṛuma ; tenɣa iman-is s lexsas tdeɛɛu ɣef dderya-s tnadi aṭṭaf n lḥif — Hanibal.
Tamacahut tasersayt taṛumanit, i d-yefhamen lkeṛh ger Ṛuma d Qarṭaǧ, maca tjerreḥ tagellidt ɣer tmeṭṭut kan yeẓẓuɣuṛen.
Tagellidt tḥekmen
Deg ddɛawa taqdimt ugar, Enya ur d-iḍhir ara. Elisa d tasersayt n lḥekma i yemmuten iwakken ad teqqim d tin yeḥmel Acherbas tḥader tilelli n temdint-is zdat Iarbas.
Akked abdar n wussan ur yezmir ara ad yili : aɣelli n Tṛuya, yettwajerben akken i t-id-nɣilen ɣer 1184 send Ɛisa, yezwar ugar n krad iqrunen asers n Qarṭaǧ.

Temmut i temdint-is
Tḥercen-tt Iarbas akked yimeqqranen-is, Elisa tesken-d belli teqbel azweǧ. Tesbedd times ɣer tewwura n temdint, am akken ad sserseḍ ṛuḥ n wergaz-is amenzu, imbeɛd tenɣa iman-is zdat ugdud-is : tedda, tenna, ɣer wergaz-is, akken i as-ssuturen.
Akken i d-yeqqar Justin, tettwaqadar am tyillut skud Qarṭaǧ ur tettwanyif ara.
Ayen d-qqaren Imezwura
Quamdiu Carthago invicta fuit, pro dea culta est.
« Skud Qarṭaǧ ur tettwanyif ara, tettwaqadar am tyillut. »
Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor.
« Ekker-ed seg yiɣsan-nneɣ, a aṭṭaf n lḥif, anwa i telliḍ. »
Dux femina facti.
« Tameṭṭut i ineḥḥun lxedma-agi. »
Seg wanda i d-yekka wayen i nessen
Lmirat n tasersayt
Tamdint n sebɛa iqrunen
Qarṭaǧ, seg 814 armi d 146 send Ɛisa, tuɣal d tazmert tameqqrant n lebḥer di Lebḥer Ageraɣlan Lɣarbi, tamesmixert n Ṛuma ugar n lqern.
Iẓuran n Ṣur
Tunigin n lebḥer, ttjara, asekkil, tanezlit n Melqart : lmirat n Ṣur yesnulfa idles aqarṭaǧi seg lqaɛa-ines.
Tagellidt deg tsenɛatin
Ovide (Héroïdes, VII), Purcell (Dido and Aeneas, 1689), Berlioz (Les Troyens), Guérin akked Turner (1815) : Didun tezger tasekla, lopera d uẓwaɣ.
Acaraf atunsi
Elisa tqqim-d ass-a, di Tunisia, d tugna tasersayt s telqey, d acaraf n tmusni tasertant d tnezmert.

Pour aller plus loinSources de cette page
6 références
Sources antiques
- Justin, Agzul n Imezruyen Ifilibiyen n Trogue PompéeXVIII, 5 ; XVIII, 6 — aɣbalu agejdan n teqsist
- Timée n Tauroménion — tucḍiwin i d-yettwaselken sɣur imeskaren-nniḍen : azemz n 814, isem n Didun
- Flavius Josèphe, Contre ApionI, 18 — yettbeddeṛ Ménandre n Éphèse
- Virgile, ÉnéideI, 364 ; IV, 625 — talɣa taṛumanit, n ccɛeṛ
- Appien, Libyca — tiḥerci n uglim n uzger
- Ovide, HéroïdesVII

