
Lḥamamat n Antonin
Ttwabnant ger 145 d 162, mbeɛd times tameqqrant, gar wid imeqqranen akteṛ n Tagelda taṛumanit. Ddaw-agi kan, win n texxamin n lxedma, i yeqqimen (Ennabli d Slim).
Traduction en version bêta, en cours de relecture. Lire la version française
Tamdint tapunit tesserɣ deg 146. Ɣef lxrab-is, Qarṭaǧ-nniḍen tedder sebɛa iqrunen, imbeɛd temmut, teqqim d lmεadin n yizran, uqbel ad talel d taddart akked lwert agraɣlan.

n temdint taṛumanit, tavandalit imbeɛd tabyzanṭit, seg 29 send Ɛisa armi d 698
n yimukan deg uḥric aṛumani, i deg yeqqim kan uglaḍ
ajerred n umḍiq asenfarrutan deg lwert agraɣlan n UNESCO
n yimezdaɣ deg taddart n Qarṭaǧ di uḥsab n 2014
Yal azemz ibna ɣef win i t-id-yezwaren, neɣ s izran-is.
Taneddawt n Tafrikt taṛumanit, Qarṭaǧ tuɣal d yiwet seg imukan n udin amasiḥi alatini : imeskaren-is bennun tutlayt n tẓuri n ddin n ugmur, lemqedmin-is sedduklen aṭas n tjemaɛin.
Yilul-d di Qarṭaǧ, ameskar amasiḥi amezwaru ameqqran s tutlayt talatinit. Adlis-ines Apologétique yeẓẓuɣuṛ ɣef imasiḥiyen zdat tuccḍiwin n wat ccirk.
Taqcict tanaẓurt akked wakli-s, ttwaεnaqent deg uḥric n Qarṭaǧ. Taqsist n lmihanat-nsent teqbel tajrida n Perpétue.
Lmeqdem n Qarṭaǧ azal n 249, yezgi Taglisya-ines deg uḥeṛṣ n Dèce, imbeɛd aqerru-s yettwagzem ddaw n Valérien.
Yilul-d di Thagaste, yeɣra imbeɛd yesselmed tiẓuri n wawal di Qarṭaǧ. Lmeqdem n Hippone, yettuɣal-d dinna aṭas iwakken ad yesselmed ad yeqqim deg tjemaɛin.
Tutlayt tapunit, sufeṭ d yiyilluten yettwasemman : wali daɣen aṭṭef n Qarṭaǧ →
Lesswar-agi s izran ibeddan, i yellan yakan di Kerkouane, yettwaf deg zzman aṛumani armi d Capitole n Dougga.
S lmermer yelhan, lxiwanat n Tafrikt sfeṛqen deg Tagelda meṛṛa lḥiwanat-nsen akked tḥilat n yiyilluten.
Thinissut, Bou Kornine, El Hofra qrib Cirta, izran « n Ghorfa » : Saturne afrikan, yewrit seg Baal, mazal-it yettwaqdar armi d tazwart n lqern wis 4 (Lancel).
Timdinin tiṛumaniyin n Tafrikt mazal-itent ferrnent sufeṭ deg lqern wis 2 ; kra n tikwal krad, ayen i ttwalin kra n yimusnawen n tsamiyin d ayen i d-yekkan seg Imaziɣen (Lipinski).
Ttunefkent i igelliden inumidiyen deg 146, ɛawanen ahat Salluste i wedlis-ines Amenɣi n Jugurtha ; tamsalt mazal-itt tettwasmeyya, deg zzman n Augustin ur qqimen ala d asmekti.
I Stéphane Gsell, imbeɛd M'hamed Hassine Fantar, tudert iɣezzifen n tutlayt tasamit tezmer ad tefk afus i taɛrabt n Lmaɣrib.

Lxrab s telqey aṛumani, s tegzirin tipuniyen, feṛqen deg taddart n yezdeɣ.

Ttwabnant ger 145 d 162, mbeɛd times tameqqrant, gar wid imeqqranen akteṛ n Tagelda taṛumanit. Ddaw-agi kan, win n texxamin n lxedma, i yeqqimen (Ennabli d Slim).

Ddaw n forum aṛumani, agraw n ixxamen n tazwart n lqern wis 2 send Ɛisa : lmaɣaza ɣef webrid, lǥab ddaw n wakal, abrid ɣer ammas (Lipinski). Ɣef tuyat, asinag agraɣlan akked Acropolium, taglisya taqdimt.
Asers →
Sin ilmayen ḥeznen talɣa n yigelmimen : lebḥer n ttjara d lebḥer n umenɣi azir s tigzirt-is n Amirauté (Stager, Hurst).
Tadamsa →
Amḍiq iqeddsen n Tanit akked Baal Hammon. Tiktit n yisfal n warraw, aṭas lweqt tettwaqbel, tettwasmeyya sɣur imusnawen am Sabatino Moscati.
Addin →
Qrib ṭṭiyaṭru, « axxam n yiɣerdayen » yesεa isem-is seg lmuzayik-ines. Lmuzayikat timeqqranin n Qarṭaǧ, am tin n Dominus Julius, llant deg usinag n Bardo.
Yettwasnulfa i azal n 5000 n yimeẓri, ur yeqqim ara d acemma siwa lxrab deg tazwart n lqern wis 20 ; yettwasnefles aṭas, yeṭṭef Tesuɣit Tagraɣlant n Qarṭaǧ.
Uglaḍ kan i yeḥuzen ugar n lef iseggasen n ukkes n yizran. Perpétue akked Félicité ttwaεnaqent dinna deg 203.
Ur d-yeqqim ala laglaḍ aɣezfan deg tferkit.
Lǥab imeqqranen aṛumaniyen deg tagara n uqeddu n Zaghouan. Qrib aṭas, uẓekka n yixeddamen n uprokunsul (Le Bohec).
Aɣelluy ameqqran d asefraq : lxrab gent tigzirin deg wammas n ixxamen d yiferkiwen. TGM, i yezgren taddart (ssitatat n Salammbô, Byrsa, Dermech, Hanibal…), yesselha seg umḍiq ɣer wayeḍ.