Traduction en version bêta, en cours de relecture. Lire la version française

Tunisia · 3000 n iseggasen n umezruy

Qarṭaǧ tedder di Tunisia

Tamdint n Elisa d Hanibal i d-yefkan i Tunisia lmulk-is amezwaru ameqqran, tefka i ddunit isem n Afrika s yiman-is.

Tiɣilt n Byrsa, Qarṭaǧ
Tiɣilt n Byrsa d lxalij n Tunes — amḍiq n UNESCO seg 1979

Yiwen n yisem, ukuz n tutlayin

𐤒𐤓𐤕𐤇𐤃𐤔𐤕
Qart-Ḥadasht

Tafiniqit-tapunit : « Tamdint tamaynut ». D isem-is amezwaru, ɣer 814 send Ɛisa.

Καρχηδών
Karchēdṓn

Isem agrikan, yettwaseqdacen sɣur Polybe d yimeskaren ihelinistiyen.

CARTHAGO
Carthago

Talatinit, syen i d-kkan Carthage, Carthagène d Cartagena.

قرطاج
Qarṭāj

Taɛrabt : ass-a d taɣiwant deg ugmar agafa n Tunes.

Seg wanda i d-yekka wawal « Afrika » ?

Afrika tlul-d di Tunisia

At AfriIṛumaniyen semman-asen Afri i yimezdaɣ n tamnaḍt n Qarṭaǧ.
146 send ƐisaMbeɛd uɣelli n Qarṭaǧ, Ṛuma tesnulfa-d tamnaḍt n Africa, i d-yemṣadan d ugafa-usamer n Tunisia n wussan-a.
Lqern wis 7Isem yuɣal-d إفريقية Ifriqiya, s Lqayrawan d tamanaɣt : Tunisia d tmura i s-yezzin.
Ass-aIsem n tamnaḍt tatunsiyt yettusemma i umur ameqqran n ddunit, yesɛan 54 n tmura.

Azal n wawal Afri mazal-it d amseqsi : llan wid i d-yeqqaren d awal amaziɣ ifri (« axxam deg wedrar »), wiyaḍ d afiniqi ʿafar (« aɣebbaṛ »), neɣ d isem n ɛerc.

Afrika d yisem-is →
Tajamaɛt Tameqqrant n Lqayrawan
Lqayrawan, tamanaɣt n Ifriqiya — Tajamaɛt Tameqqrant (lqern wis 7–9)

Isem Qarṭaǧ ass-a

Sin uɛecrin lqern mbeɛd 146 send Ɛisa, isem-agi mazal-it d acaraf n Tunisia.

Lḥekma
Lqṣer n Qarṭaǧ

Amḍiq n uprezidan n tagduda tatunsiyt.

Tikli
Anafag n Tunes-Qarṭaǧ

Tawwurt tamezwarut n ukeččum ɣer tmurt.

Asinima · seg 1966
Ussan n usinima n Qarṭaǧ

Tafaska n usinima taqburt akteṛ di Afrika d ddunit taɛrabt.

Lɣna · seg 1964
Tafaska tagraɣlant n Qarṭaǧ

Yal anebdu, deg umeskan aqdim n Qarṭaǧ.

Addal
Igidaṛ n Qarṭaǧ

Isem n lɛáb n tkurt n uḍar n tmurt.

Tamusni
Tasdawit n Qarṭaǧ

Yiwet seg tsedwiyin tameqqranin tagdudanin n tmurt.

Ameskan
Ussan n umeskan n Qarṭaǧ

Tamlilit tameqqrant n umeskan aɛrabi d ufriqi.

Lmirat
9

imukan Tunsiyen yettwajerben ɣer UNESCO, gar-asen Qarṭaǧ, Kerkuan, Dugga d Lqayrawan.

Abrid ur yefruri ara n Tunisia

Qarṭaǧ tapunit
814 – 146 send Ɛisa
Africa taṛumanit
Qarṭaǧ tettwales tbedd, tis snat n temdinin n Lɣarb
Ifriqiya
Lqayrawan, Lmahdiya, Tunes
Tunes
At Ḥafṣ, lbaylik
Tunisia
Tilelli deg 1956 — Qarṭaǧ d acaraf
Taɣiwant

Qarṭaǧ, tamdint n wass-a

Taɣiwant n Tunes Tameqqrant anda zedɣen aṭas n medden, yebnan ger lqaɛa n tqedmiwin.

17 010

imezdaɣ di useddi n 2014 (Lmaɛhad agdudan n ustat).

1919

taɣiwant tettwasnulfa-d s lqanun n lbaylik n 15 yunyu.

3

tiɣiwanin : Qarṭaǧ, Qarṭaǧ-Mohamed Ali (yettwasnulfan 1983) akked El Yasmina.

15 km

seg wammas n Tunes, s waṣṣaɣen n 3 km n lebḥer ɣef lxalij, ger Le Kram ɣer usamer d Sidi Bou Said ɣer ugafa.

Ismawen i d-iḥekkun amezruy

Lḥarat

SalammbôƔer lmiraṣi tipunit akked tofet. Aɣlif Mustapha Khaznadar yebna din lqṣer amezwaru n unebdu deg lqern wis 19 ; Lmaɛhad agdudan n tussniwin d tseɣnaset n lebḥer (1924) yesɛa din asidag-ines n lebḥer.
ByrsaTiɣilt n umezruy : asidag agdawan n Qarṭaǧ, Acropolium (takaṭidrat taqburt) akked lḥara tapunit.
Carthage-PrésidenceƔer lqṣer uprezidan ; Le Corbusier yebna din tawwurt (villa) Baizeau (1928-1929), alisi n Qarṭaǧ-Prezidans yebda seg 1952.
Douar Chott · La MalgaSnat tudrin timecṭuḥin n ifellaḥen i yellan send lqern wis 19 ; yella din umeskan aṛumani d tɣebbarin timeqqranin n waman.
Dermech, Hannibal, AmilcarTiɣsar n TGM akked lḥarat n uzdeɣ ; sin ineggura sɛan ismawen n yiqarṭaǧiyen imeqqranen.
Mohamed Ali · El YasminaLḥarat ijdiden akteṛ, uɣalen d tiɣiwanin ticki imezdaɣ ɛeddan.
Lqṣer n Qarṭaǧ

Seg tawwurt tamestaɛmert ɣer lqṣer uprezidan

Tiwwura timezwura s wammag uṛufi d-ḍherent ɣer 1906. Tin yesɛan azal ameqqran tuɣal d tin n umsekkel amatu n tnezmert tatunsiyt, aqeddac afransi aɛlayan i yeswerin s tidet lḥukuma n lḥima.

Deg 1960, Bourguiba iga-t d lqṣer uprezidan, ɣef rrif n lebḥer, s drus n lqṣuba seg isiḥman n Antonin. Qarṭaǧ mačči d tamanaɣt, maca tuɣal d « amḍiq n tezmert yecban » (Sophie Bessis), Tunes teḥbes tnezmert d tdamsa.

Gar imeqdimen n teɣiwant : Chedli Klibi (1963-1990) akked Fouad Mebazaa (1995-1998).

Tamusni d idles

Tamdint n lmuɛassasat

Asidag agdawan (deg ixxamen iqdimen n Ibabat Imellalen), Acropolium akked tfaska-ines n Jazz à Carthage (seg 2005), Takadimit tatunsiyt Beït al-Hikma deg lqṣer Zarrouk (seg 1983), IHEC Qarṭaǧ, tajamaɛt Mâlik ibn Anas (2003, aẓeṭṭa n 55 m, ugar n 1000 n yimɛabden).

Tanaqalt

Sețța n tɣsar n TGM

Umnir TGM izegger taɣiwant, yeqqen-itt ɣer La Goulette d Tunes seg yiwen uɣanib, ɣer Sidi Bou Said d La Marsa seg wayeḍ : tiɣsar Salammbô, Byrsa, Dermech, Hannibal, Prezidans d Amilcar. Lkaṛyat n Transtu sseɛdun daɣen Ariana d Tunes.

Tudert n umḍiq

Ixxamen, volley-ball d trail

Tamdint n uzdeɣ s telqey, ssaɣen-tt idiblumasiyen akked yiqeddacen iɛlayanen, tdder drus seg usiyaf ɣas ulamma teṭṭuqten iẖribat-is : drus n tnezduɣin, ulac rrif n lebḥer ameqqran. Ɣef uddal : Tajmaɛt n uddal n Qarṭaǧ, teṭṭuqten deg volley-ball, Aklub n tilawin n Qarṭaǧ akked, seg 2015, trail n temdint Run In Carthage, i d-yebdun seg umeskan aṛumani.

Timlellitin

Ukuz n temdinin ‘tiyetmatin'

1989Carthagène (Spanya) — Wayeḍ Qart Hadašt, i bnan At Barka.
1993Aix-en-Provence (Fransa) — tamlellit tettwazmel ass n 28 yennayer.
1998Versailles (Fransa) — tamlellit tettwazmel ass n 28 yunyu.
2002Ṣur (Lubnan) — tamdint tafiniqit tameqqrant anda i d-tekker Elisa.
Fuṛar 1985

Talwit tettwazmel akked Ṛuma

Imeqdimen n Ṛuma akked Qarṭaǧ, Ugo Vetere d Chedli Klibi, zemmlen tagallelt n ucaraf i yesqeḍɛen s tidet amenɣi wis krad apuni, ugar n 2100 iseggasen seg 146 send Ɛisa.

Qarṭaǧ mbeɛd Qarṭaǧ →
Pour aller plus loin

Sources de cette page

6 références

Sources antiques

  1. Polybe, Imezruyen — isem agrikan n Qarṭaǧ, Karchēdōn

Travaux modernes

  1. Sophie Bessis, Histoire de la Tunisie. De Carthage à nos jours, Tallandier, 2019 — Qarṭaǧ, « amḍiq n tezmert yecban »
  2. Lmaɛhad agdudan n ustat (Tunisia), Aseddi amatu n imezdaɣ d ixxamen, 2014 — imezdaɣ n teɣiwant
  3. UNESCO, Amḍiq n tqedmiwin n Qarṭaǧ, Tabdart n lmirat n ddunit, 1979
  4. Wikipedia, Carthage — CC BY-SA 4.0, agbur yettwabeddel
  5. Wikipedia, Civilisation carthaginoise — CC BY-SA 4.0, agbur yettwabeddel

Toute la bibliographie →Glossaire →