
Hamilkar Barka
Barka, « Lebraq » — amenyaf n umenɣi ur yettwanyif ara, baba-s n tegelda
Ur yettwanyif ara di Sicile, amselkem n Qarṭaǧ deg umenɣi n yimirsinariyen, abennan n tgelda tamaynut di Hispanya : argaz-nni i igan seg uɣelli-ines allal n tririt — i yesgallan mmi-s Hanibal ur ad yili d amddakel n Ṛuma abeda.
n umenɣi di Sicile (247–241) war ma yettwanyif
d kuẓ wagguren n umenɣi « ur yettwasemmeḥ ara » mgal yimirsinariyen (Polybe)
imirsinariyen ițwaneqḍen deg uɣelluy n Scie, akken i d-yeqqar Polybe
n tnayaf di Hispanya (237–229/228) ; d ṣṣeḥ-ines daɣen n Hanibal deg wass n limin
Tudert deg mraw n wussan
Lebraq n Sicile
Heircté (247–244), imbeɛd Éryx (244–241) : sebɛa iseggasen n umenɣi uffir deg tegzirt qrib akk taṛumanit.
Deg umenɣi-ines meṛṛa di Sicile, Hamilkar Barka werǧin yettwanyif deg umenɣi. Yesselmed tasenɛet n umenɣi uffir, yesseɣli lxṣaṛa tiwɛirin ɣef lɛesker iṛumaniyen yeḥrez tazmert-is s telqey.
Seg imukan n leḥras deg idurar — adrar n Heircté sennig Palerme, imbeɛd Éryx ɣer ugmar n tegzirt —, yettazen-d tiɛessasin s tezmert ɣef imukan iṛumaniyen d ubrid n lqut-nsen, lawan i t-id-yessexrab lbabur-is tama n Bruttium. Tirrayin-is gan taṭṭfa n Sicile sɣur Ṛuma d tin ur neshil ara, s idammen aṭas, sḥettment Ṛuma ad tḥebbes lɛesker meṛṛa akken kan ad ṭṭfen imukan-nsen.
Polybe, ɣas akken yura s tmuɣli taṛumanit, yettwali deg-s anezwi aḥṛic n umenɣi meṛṛa, s tmusni akked tezmert n wul.
Tamacahut n uɣelli di Sicile
Aṭas n tikkal i d-qqaren d akken Hamilkar yettwasexleɛ seg Sicile. S tidet, ur yettwanyif ara mi gfukk umenɣi : yerra Sicile kan acku Qarṭaǧ texsar lbabur-is deg tegzirin n Égates, ur tezmir ara ad as-d-tazen lqut. Yettwaklef ad imeslay, yugi ad yefk leslaḥ-is, irgazen-is ffɣen-d seg tegzirt d iɛeskriyen, mačči d imeḥbas.
Aselkem n Qarṭaǧ seg lɛesker-is s yiman-is
Mi d-uɣalen seg Sicile, azal n 20 000 n yimirsinariyen ssutren lexlaṣ-nsen. Qarṭaǧ, texsar s usamger, teɛṭṭel : tekker tkerrust, tedduklent yid-s tudrin tilibikiyen i yerran lɛya n ttrubiɛ. Tamdint tettwaḥbes deg wexxam-is, anezwi-ines amezwaru, Hanun, yerẓa. Ssutren-d Hamilkar.
Polybe isemma i umenɣi-agi « ur yettwasemmeḥ ara » acku ayen i gedran dinna yewɛer aṭas. Flaubert yegra-t d amḍiq n Salammbô (1862).
Imeqdimen n tkerrust
Spendios, akli n Campanie i d-irewlen, akked Mathos, alibiki, ṭṭfen taɛessast n tkerrust ; Utique d Hippou Akra ttwaḥebsent.
Tazegrart n Bagradas
S 10 000 n yirgazen d 70 n ilfilen, Hamilkar yezger asif ɣer tama n lebḥer s wemkan i d-ibeggen waḏu, yenyaf ikerrasen. Aqcic n ugellid anumidi Naravas yedda ɣer lɛesker-is s 2000 n yineggafen.
Lɛiqab n Giscon
Ikerrasen gezmen, nɣan Giscon akked azal n 700 n imeḥbas iqarṭaǧiyen : seg imir-nni, ulac asemmeḥ ara d-yili ger yiḍfan-nniḍen.
Aɣelluy n Scie
Hamilkar yesserɣel lɛesker n Spendios deg uɣelluy n wedrar, Scie (Prion). Laẓ yewweḍ armi ttekkun gar-asen, ikerrasen azenen imeqdimen-nsen ad mselayen ; Hamilkar yeṭṭef-iten yeḥṛes lɛesker : ugar n 40 000 n lmut akken i d-yeqqar Polybe.
Tunes d tagara n Mathos
Spendios ittwasellab zdat Tunes. Mathos, yettwanyif deg umenɣi aneggaru, ittwaṭṭef ittwanɣa di Qarṭaǧ. Tamdint tettwaselkem — maca Ṛuma tḥulfa s lawan-nni tṭṭef Sardaigne.
Tagelda n Hispanya
Txeṣṣer Sicile d Sardaigne, Qarṭaǧ tufa di Hispanya nnuqra, irgazen akked umsagar.

Deg 237, Hamilkar yers-ed ɣer Gadès (Cadix), tamdint tafiniqit taqdimt. Deg ṭsaɛ iseggasen, s umenɣi d tsertit, yettaɛ agdud n Turdétans akked wagduden n usamer — Diodore yettbeddeṛ imeqdimen Istolatios d Indortès — yeṭṭef lmɛadin n nnuqra irẖisen n Sierra Morena.
Dinna i gebna takeṛṛust n umenɣi n At Barka : lɛesker n ṣṣnaɛa, yesɛan talɣa, yeḥmel twacult n Barka am Senṭ n Qarṭaǧ. Tazmert-agi ad tuɣal d allal i wen-yekcem Hanibal Italya.
Yesers Akra Leukè, « Ras Amellal » (iwakken ɣer tama n Alicante), yeg ṣṣerf n nnuqra yelhan aṭas. I ibaɛɛaten iṛumaniyen i d-yusan ad qelqen deg 231, yerra-d belli yettnaɣ Iberiyen iwakken ad yexleṣ ayen i tedyen Qarṭaǧ i Ṛuma.



Limin
« Baba, lawan ad iṣuffeɣ ɣer Iberiya akked lɛesker-is, yefka asfel. Yeqrib-iyi-d ɣer umnar, isres afus-iw ɣef lḥiwan n usfel, yesgall-iyi ur ad iliɣ d amddakel n Iṛumaniyen abeda. »
Hanibal i ugellid Antiochos, akken i d-yeqqar Polybe, Imezruyen, III, 11
Tite-Live yettales-d lḥala-agi (XXI, 1) : aqcic, yesɛa ṭsaɛ iseggasen, issuter i baba-s ad t-yawi yesgall « ad yili d aɛdaw n wugdud aṛumani ticki i s-izmer ». Limin-agi, yettwagall zdat iyilluten n Qarṭaǧ, ad yeg talɣa n lḥal n Lebḥer Ageraɣlan i tsuta.
Ayen d-qqaren Imezwura
« Anezwi aḥṛic n umenɣi-agi, s tmusni akked tezmert n wul, d Hamilkar, yettusemman Barka. »
« Ulac agellid i yemsaɛadal akked Épaminondas, Périclès, Thémistocle, Manius Curius neɣ Hamilkar Barka. »
Mi guɣal ɣer warraw-is mazal-iten d arrac, Hamilkar yeqqar-d belli yessaki-d ijujaḍ n yizmawen i uɣelli n tgelda taṛumanit.
Baba-s n tririt
Lɛesker n At Barka
Lɛesker n ṣṣnaɛa, yettwaxdem di Sicile, di Afrika akked Hispanya, yeqqen ɣer twacult n Barka : allal n Kan.
Hispanya tapunit
Lmɛadin n nnuqra, tigallelt akked Iberiyen, timdinin timaynutin : umsagar i yesɛan Qarṭaǧ iwakken ad tnekker, i Hanibal iwakken ad yeddu ɣer Ṛuma.
Tagelda n twacult
Hanibal, Hasdrubal, Magun akked yiri-s Hasdrubal Ucbiḥ kemmlen tawuri-ines. Polybe yettwali deg zzɛaf-is yiwet seg ssababat n umenɣi apuni wis sin.
Pour aller plus loinSources de cette page
8 références
Sources antiques
- Polybe, ImezruyenI, 64 ; III, 11 — Sicile, amenɣi n yimirsinariyen, limin n Hanibal
- Tite-Live, Amezruy aṛumaniXXI, 1 — limin
- Diodore n Sicile, Axxam n yidlisen n umezruy — tanyafit n Hispanya (Istolatios, Indortès)
- Dion Cassius, Amezruy aṛumani — tiririt i ibaɛɛaten iṛumaniyen n 231
- Plutarque, Tudert n Caton Amɣar8 — ṛṛay n Caton
- Valère Maxime, Faits et dits mémorablesIX, 3 — « ijujaḍ n yizem »
Travaux modernes
- Yann Le Bohec, Histoire militaire des guerres puniques, 2003 — adlis n uɣbalu (tabibliyugrafit n usmel)
- Serge Lancel, Carthage, 1992 — adlis n uɣbalu (tabibliyugrafit n usmel)
Twacult n Barka
Akk udmawen →Hanibal Barka
Limin yeḥder : idurar n Alpes, Trasimène, Kan, imbeɛd Zama.
Sin Hasdrubal
Hasdrubal Ucbiḥ, asersay n Carthagène, akked Hasdrubal Barka, yettwanɣa ɣef Métaure.
Magun Barka
Tuffra n Trébie, iẓegwan n Kan, Ligurie.