Traduction en version bêta, en cours de relecture. Lire la version française

Tamettant n Sophonisbe, sɣur Mattia Preti
Mattia Preti, Tamettant n Sophonisbe
Qarṭaǧ · Numidie

? – 203 uq.Ɛ.

Sophonisbe

Yelli-s n Hasdrubal mmi-s n Giscon, tagellidt n Numidie snat n tikkal deg kra n iseggasen : tudert-is tella d sebba n tdiblumasit tapunikt deg umennuɣ apunik wis sin — tamettant-is, d yiwen n ugdil.

206

Scipion d Hasdrubal ttwaqeblen deg yiwen wass sɣur Syphax

2

igelliden inumidiyen i tezweǧ : Syphax, syen Masinissa

1

n wussan gar aṭṭef n Cirta d tmeɣra-ines akked Masinissa

203

uq.Ɛ. : lkas n ssem

Tabennant n tdukla

Azal n umennuɣ

Yelli-s n uqayed Hasdrubal mmi-s n Giscon, i yineɣlin lɛesker tipunikiyen di Hispania, Sophonisbe tella seg yiwet n twaculin timeqqranin n Qarṭaǧ. Tettwaselmed, tettwassen s lǧamal-is, maca urɛad tella d taḥerɛa kan : tella d azal ameqqran deg umennuɣ.

Zzwaǧ-is akked Syphax, agellid n At Masaesyles, mačči d lameɛna n wul maca d lxedma tameqqrant : issuref agellid aneɛɛam di Numidie akked lxiyala-ines ɣer Qarṭaǧ, deg lweqt i deg Ṛuma theggi aṭṭef n Tefriqt.

Lsas : axxam n Hasdrubal mmi-s n GisconAddad : tagellidt n Numidie
Isem-is apunik
Ṣapanbaʿal

« Sophonisbe » d talɣa tagrikt akked talatinit n yisem apunik, ahat Ṣapanbaʿal, « Baal iḥerz ».

Izmaz

Tudert deg umennuɣ

Taggara n lqern wis 3Talalit di Qarṭaǧ — Yelli-s n Hasdrubal mmi-s n Giscon. Akken i d-yeqqaṛ Appien, tella-d yakan tweɛɛed i Masinissa, agellid amecṭuḥ anumidi i yettwarbba di Qarṭaǧ.
206 uq.Ɛ.Taɣmert tanumidit — Yettwanneɣ di Ilipa, Hasdrubal yeffeɣ seg Hispania. Nețța d Scipion ttwaqeblen deg yiwen wass sɣur Syphax di Siga : yal yiwen yebɣa tadukla tanumidit.
v. 205Tagellidt n At Masaesyles — Hasdrubal yefka yelli-s i Syphax, i yeǧǧan tadukla-ines d Ṛuma. Masinissa, yettwakksen seg tgelda-ines, yedduked akked Scipion.
204Ṛuma di Tefriqt — Scipion yers-d qrib i Utique.
203Iqamen deg tmes — Scipion isseṛɣ deg yiḍ iqamen n Hasdrubal akked Syphax, syen yeqhheṛ-iten di Grandes Plaines.
203Aɣelluy n Cirta — Syphax yettwaṭṭef sɣur Laelius d Masinissa ; Cirta teldi tiwwura-ines. Sophonisbe tḥellel Masinissa akken ur tt-yețțak ara i Iṛumaniyen : izewweǧ yid-s ass-nni direct.
203Afran aneggaru — Scipion yessuter-itt-id d lɣella n ugdud aṛumi, i Triyunf. Masinissa, yebḍa wul-is, yazen-as-d lkas n ssem. Tesw-it.
202Deffir-s — Hannibal yettwanneɣ di Zama ; Masinissa yuɣal d agellid n Numidie meṛṛa, amdakel n Ṛuma. Syphax yemmut d aḥbis di Italya.

Gar sin igelliden

Snat tgeldiwin tinumidiyin ssetqayant ɣef tmurt ; Ṛuma d Qarṭaǧ ssetqayant ɣef Yinumidiyen.

At Masaesyles · Numidie n Lɣarb

Syphax

Agellid aneɛɛam aktar di Numidie, tamanaɣt-is Siga syen Cirta. Ṛuma d Qarṭaǧ ssutrent-t, maca yefra ɣer Qarṭaǧ mi izewweǧ Sophonisbe. Yettwanneɣ di 203, yețwawwi d aḥbis ɣer Italya.

Masinissa, agellid n Yinumidiyen
At Massyles · Numidie n Ccerq

Masinissa

Amdakel aqbur n Qarṭaǧ di Hispania, Syphax yekkes-as tagelda-ines, yefra ɣer Ṛuma. Amenɛam akked Laelius, izewweǧ Sophonisbe, syen ilaq-as ad t-yefk i Scipion. Ad igellid armi d 148 uq.Ɛ.

Umennuɣ n Zama
Umennuɣ n Zama (202 uq.Ɛ.), aseggas deffir tmettant-is
Afran aneggaru

Lkas n ssem

I Scipion, yelli-s n Hasdrubal, i yekksen Syphax ɣef Ṛuma, telha i ugdud aṛumi : ilaq ad teddu deg Triyunf-is. Masinissa ur izmir ara a tt-isellek, ur izmir ara daɣen ad yagi.

Yazen-as ssem s ufus n uqeddac. Sophonisbe teqbel-it am « tikci n tmeɣra » tesw-it war ma tergigi, tefren tamettant wala ssnasel n webrid n Triyunf aṛumi.

Awalen-ines ineggura, akken i d-yeqqaṛ Tite-Live

Accipio nuptiale munus, neque ingratum, si nihil maius vir uxori praestare potuit. Hoc tamen nuntia, melius me morituram fuisse si non in funere meo nupsissem.

« Qebleɣ tikci-agi n tmeɣra, s lǧamila, ma argaz-iw ur yezmir ara ad as-yefk ayen ifazen i tmeṭṭut-is. Maca ini-as belli ad mmteɣ s lḥurma tugar lemma ur zewǧeɣ ara ass n temdint-iw. »

Tite-Live, Amezruy n Ṛuma, XXX, 15

Beɛd tiqsiṭ taṛumit

Sophonisbe ur tettwassen ara ala s wawal n yiɛdawen-is.

Azal asertan

D « tafettana » ?

Tite-Live isseqqar-d Syphax yellan d aḥbis belli tella d lmeḥna-ines, tin i t-ikksen seg tdukla n Ṛuma. Abeggen n Sophonisbe d tafettana yesellek asefhem n tbeddla n Yinumidiyen. Maca nezmer a nwali deg-s tadiblumasit yefhamen mliḥ, i yessnen belli anɛam n Ṛuma d aɣelluy n Qarṭaǧ.

Lḥurma tapunikt

Yiwen n Ugdil

Tefren lkas n ssem wala ssnasel n Triyunf aṛumi, teḥrez lḥurma n Qarṭaǧ armi d ineffas-ines ineggura — tigawt i d-tesbedd tsekla tureppit abeḥri war ma teḥbes.

Tiɣbula d Yikasiwen

Seg wansa i d-tekka tmusni-agi

Tite-Live, idlisen XXVIII–XXXAmezruy n Ṛuma : tiqsiṭ tagejdant n tudert-is d tmettant-is, s wawalen-ines ineggura (XXX, 12–15).
Appien, LibycaTamuɣli-nniḍen : Sophonisbe tweɛɛed uqbel i Masinissa, tiddyen n uɣelluy n Cirta.
Polybe, ImezruyenLɣerba tasertant n tdukla tinumidiyin deg umennuɣ apunik wis sin.
Diodore de SicileTiqsiṭ tawezlant mgal-itt, i d-yeqqimen d iḥricen kan.
Agla

Taḥerɛa n lmeḥna

Aɛlam n urgagi apunik, afran-ines aneggaru d lḥurma zdat tneɣruft. Seg Renaissance, tamettant-is tella d yiwen seg isental imeqqranen n tragidya, lopera d tawlaft.

Trissino, 1515

Sofonisba, yiwet seg tragidyat tamezwarut « iqamen » s tutlayt talyanit.

Mairet, 1634

La Sophonisbe, tiɣri tameqqrant deg tragidya taklasikt tafransist.

Corneille, 1663

Sophonisbe, tagellidt i yesɛan lmeɛna n lḥurma-ines ugar n lmeḥbuba-ines.

Thomson, 1730

The Tragedy of Sophonisba, di Lingliz.

Gluck, 1744

Sofonisba, lopera i d-yettwaxelqen di Milan ; ad d-yilin Traetta (1762) deffir-s.

Voltaire, 1770

Tura-tt-id ɣer deffir n tmacahutt n Mairet.

Tawlaft

Mattia Preti, Giambattista Pittoni akked waṭas wiyaḍ sewlafen « tamettant n Sophonisbe ».

Pour aller plus loin

Sources de cette page

6 références

Sources antiques

  1. Tite-Live, Amezruy n ṚumaXXVIII–XXX ; XXX, 12–15 — tiqsiṭ tagejdant, awalen ineggura n Sophonisbe
  2. Appien d'Alexandrie, Libyca — Sophonisbe tweɛɛed i Masinissa ; aɣelluy n Cirta
  3. Polybe, Imezruyen — lɣerba n tdukla tinumidiyin
  4. Diodore de Sicile, Lmaktaba n Umezruy — tiqsiṭ tawezlant mgal-itt, d iḥricen

Travaux modernes

  1. Serge Lancel, Carthage, Fayard, 1992 — adlis n lqima n tbibliyugrafit n usmel
  2. Yann Le Bohec, Histoire militaire des guerres puniques, Éditions du Rocher, 2003 — adlis n lqima n tbibliyugrafit n usmel

Toute la bibliographie →Glossaire →

Ɣeṛ daɣen