Traduction en version bêta, en cours de relecture. Lire la version française

Šikel n lfeṭṭa aqarṭaǧi: aqerru n Melqart d lfil
Šikel n lfeṭṭa, 213–210 uqbel Ɛisa — Melqart d lfil · Asinag Abritani
Qarṭaǧ · Ssɛaya & Ṛuma

Teɣleb ssɛaya-ines Ṛuma

Ternad snat tikwal, Qarṭaǧ tettuɣal tenker. D ssɛaya-ines, ugar n lseɣ-ines, i d-yuɣalen d ahaǧas i Ṛuma.

700 000

n yimezdaɣ ass uqbel 149 ɣef leḥsab n Strabun — uṭṭun ahat yemɣaṛ

300 ṛṭal

n lfeṭṭa yal ass (≈ 100 kg): ayen i d-yeffeɣ seg lbir n Baebelo i Hanibal, ɣef leḥsab n Plin Amɣar

10 000

talanṭ n lexlaṣ i gettwasbedden deg 201 uqbel Ɛisa, ɣef 50 iseggasen (≈ 260 d ṭunan n lfeṭṭa)

10 iseggasen

seld-asen, Qarṭaǧ tessumer ad texles kullec s yiwet n tikkelt

Abrid ɣer uɣelluy, seg tegzirin n Egadi ar 146

  1. 241

    Lfatura tamezwarut

    Terna di tegzirin n Egadi, Qarṭaǧ teǧǧa Sqilliya. Amɣiwan isbedd 2 200 n talanṭ ɣef ɛecrin iseggasen; aɣref aṛumi issaɣ-it ɣer 3 200 n talanṭ ɣef mraw iseggasen (Bulib).

  2. 237

    Aker n Sardinya

    S tɛawant n umennuɣ n Iɛeskriyen Uqeṛḍasen, Ṛuma teṭṭef Sardinya tessutur 1 200 n talanṭ nniḍen s ttaẓ n umennuɣ. Ula Bulib yesteqsa ɣef lḥaq deg waya.

  3. 201

    Talwit akken ad tḥuda Qarṭaǧ

    Seld Zama: asutel n yibabuṛen yeqqim ala s mraw, ilfan ttunefken, 100 n iḥebsiyen, ur yezmir ara ad yexdem amennuɣ war tsentem n Ṛuma, d 10 000 n talanṭ n lfeṭṭa ara ixelsen deg 50 iseggasen.

  4. 196

    Hanibal d asufeṭ

    Yettwafren d amenẓaw amenzu, yenɣa fell-as rrecwa n yimeqqranen, yessken-d dakken lexlaṣ n tmurt yezmer ad ixelleṣ Ṛuma war tabzert tamaynut (Titus Livyus). Icenfiren-is ttuɣalen-t-id ɣer Ṛuma; iṛuḥ ɣer unebdu deg 195.

  5. 191

    « Nezmer ad nxelleṣ kullec »

    Ɣef leḥsab n Titus Livyus, Qarṭaǧ tessumer ad texles ayen i d-yeqqimen s yiwet n tikkelt. Ṛuma tugi: ṭṭayn-agi yella daɣen d azrar.

  6. ~150

    Tiẓurin n Katun

    Yuɣal-d seg usiwel ɣer Tafrikt, Katun yessers deg Usqamu tiẓurin mazal-itent froẖ: tamurt-agi i tent-id-yessefraḥen, inna-d, ur tezri ara ɣer tlata n wussan s lebḥer (Plutark, Plin). Timnazaɛt d taɛamart, daɣen tqeṛṛeb aṭas. Seg assen, iseggem yal adiwenni-s s usutur n uhuddu n Qarṭaǧ.

  7. 151–150

    Ssebba tanumidit

    Lexlaṣ aneggaru n lexlaṣ yettwaxelles. Yettwaḥkem fell-as sɣur Masinisa, Qarṭaǧ tessers aɛesskar akken ad tḥader iman-is war tsentem n Ṛuma — ayen ixulfen amɣiwan n 201 yefkan i Ṛuma ssebba n umennuɣ.

  8. 149

    Uminti

    Ɣef leḥsab n Appyan, Qarṭaǧ tefka 300 n warrac d iḥebsiyen, sakin 200 000 n ssla d 2 000 n tmesnin… send ma Ṛuma tesra fell-as ad teǧǧ tamdint teɣres ɣer 80 n listadyat (≈ 15 km) seg lebḥer. Agdel: tamdint tḥuder iman-is tlata iseggasen, armi 146.

Acuɣeṛ annect-agi n ttbaɛ?

Iɣbula iqdimen s yiman-nsen skanayen aṭas n ssebbat — kkulhent n Ṛuma.

Katun Amɣar

« Ilaq ad tettwahudd Qarṭaǧ »

Ceterum censeo Carthaginem esse delendam.

« Daɣen, ɣileɣ ilaq ad tettwahudd Qarṭaǧ. »

Plutark yeqqar-d dakken Katun ad ifak yal avis-ines s lexṭaṛ-agi; tanfalit talatinit ismawen-ines d tiddit i d-ixedmen ɣer deffir. « Carthago delenda est » d lqaɛt-ines tawezzlant.

Sisibyu Nasika

Tikta yelhan n lxuf

Deg Usqamu, Nasika yettara-d belli ilaq ad tqqim Qarṭaǧ: lxuf seg tmenɣaṣt (metus Punicus) yettḥareb ṭṭbiɛa n Ṛumaniyen. Salust ad d-yini ɣer deffir belli asmi i tenger Qarṭaǧ, d asmi i tebda trusi n Ṛuma.

Bulib

Tamdint yesɛan ugar n ssɛaya deg umaḏal

D anaẓur n uhuzi, Bulib yeqqar-d dakken tettwassen d tamdint yesɛan ugar n ssɛaya deg umaḏal. Seld 146, Usqamu yessuqel ula d adlis n Magun ɣef tfellaḥt ɣer talatinit: Ṛuma tḥuda timnazaɛt-is maca teṭṭef tamusni-ines.

Magun afellaḥ →

Sin n yiḥricen i wudem n wudem

QarṭaǧṚuma
SsɛayaTekka-d seg ttjara n lebḥer d tfellaḥtTekka-d seg lɣaci d lexlaṣ
AɛesskarIɛeskriyen uqeṛḍasen n ṣṣinaImezdaɣ-iɛeskriyen (lijyuner)
LbabuṛAzal ameqqran deg lebḥer seg zikAsutel yettwabnan deg tmenɣut tamezwarut tapunikt
AnabaḏIsufaṭ, tanmahelt n ttjaraIqenṣulen, imeqqranen n leṣl
IdrimenIliktrum, ddheb, lfeṭṭa, nnḥasAdrim n lfeṭṭa (denye)
Idgaren ipunikiyen n Qarṭaǧ ass-agi
Idgaren ipunikiyen ass-agi. Ldgar dayrawi yeṭṭef asutel n umennuɣ; ldgar amrabaɛ, ttjara.
Pour aller plus loin

Sources de cette page

7 références

Sources antiques

  1. Bulib, ImezruyenI, 62–63 ; I, 88 ; III, 10 ; XV, 18 ; XVIII, 35 — lexlaṣ n 241 d 201, Sardinya (237), « tamdint yesɛan ugar n ssɛaya deg umaḏal »
  2. Titus Livyus, Amezruy aṛumiXXXIII, 46–47 ; XXXVI, 4 — Hanibal d asufeṭ; tasumert n lexlaṣ uzrib
  3. Plutark, Tudert n Katun Amɣar27 — tiẓurin n Katun, tiririt n Sisibyu Nasika
  4. Plin Amɣar, Amezruy n tɣawsiwin n ṭṭbiɛaXV, 74–76 ; XVIII, 22 ; XXXIII, 96–97 — tiẓurin n Katun, tasuqilt n Magun, lbir n Baebelo
  5. Strabun, TasnigrafitXVII, 3, 15 — 700 000 n yimezdaɣ deg 149
  6. Appyan, Libika — iḥebsiyen, tukksa n ṣṣla d uminti n 149
  7. Salust, Amennuɣ n Jugurta ; Tuɣdemt n KatilinaJug. 41 ; Cat. 10 — tuɣalin n Qarṭaǧ d tazwara n trusi n Ṛuma

Toute la bibliographie →Glossaire →