Traduction en version bêta, en cours de relecture. Lire la version française

Hamilkar Barka
Hamilkar Barka, baba-s
Udmawen · 21 n yidmawen, mraw tudrisin

At Barka, « Lebraq »

Barka yezmer ad d-yekka seg wawal apunik baraq, « lebraq ». Baba, krad warraw-is, krad tullas-is akked yimsagaren-nsen, akked waṭas n yismawen i yeruḥen : twacult i yebdan mgal Ṛuma azgen n lqern.

Ttejra n At Barka

Barcas, amdakkel n Elisa ?
Aẓaṛ n tmacahut n twacult akken i d-yeqqar umeskar Silius Italicus (lqern wis 1 mbeɛd Ɛisa)
Baba-s n Hamilkar
Isem ur yettwassen ara : ulac aɣbalu i t-yebdaren
Hamilkar Barka
~275 – 228 send Ɛisa · yettaɛ Hispanya
Tameṭṭut n HamilkarIsem ur yettwassen ara · yemma-s n krad warraw d krad tullas
Yiwet seg tullas
Bomilkarsufeṭ · zzwaǧ i d-yessekkid imesnezruyen imaynuten
Hanun
mmi-s n Bomilkar (Polybe) · yezgi ineggafen izegren Rhône ɣer wedfel (218)
Hanibal
247 – 183 · Idurar n Alpes, Cannes, imbeɛd sufeṭ
Imilcetekka-d seg Castulo, di Hispanya (Tite-Live) ; isem Imilce yekka-d seg umeskar Silius Italicus
Mmi-s ?
yilul-d di Hispanya azal n 218, akken i d-yeqqar kan Silius Italicus ; lqerra-s ur tettwassen ara
Magun Barka
~243 – 203 · tuffra n Trébie, Ligurie

Ulac tameṭṭut ne dderya yettwassnen

Yiwet seg tullas
tettwagall deg umennuɣ n Iɛeskriyen Uqeṛḍasen
Naravasaqcic n ugellid anumidi yeddan akked Hamilkar (Polybe) ; imawlan-is ur ttwassnen ara

Tinegzumin : azday ur yettwassen s telqey ara, i d-yettwabnan neɣ yettwassnen s yiwen kan n uɣbalu aneggaru. Ismawen n tullas n Hamilkar ur d-wwḍen ara ɣur-neɣ.

Imukan iḍlimen n ttejra

Acuɣer aṭas n yismawen xuṣṣen

Tiraramin n Qarṭaǧ ruḥent deg 146, idlisen-is ffeṛqen. Ayen i nessen ɣef At Barka yekka-d seg yimeskaren igrikiyen akked iṛumaniyen, i yettḥewwisen ɣef imenzaway, drus n tikwal semman tilawin neɣ arrac.

Baba-s n HamilkarUr yettwassen ara. Yiwet kan n tmacahut n ccɛeṛ i d-isawlen twacult ɣer umdakkel n Elisa ; alqab Barka (« lebraq ») yettwaselken kan seg Hamilkar.
Yemma-s n At BarkaUr tettwassen ara : ur yettwassen ula d isem-is ne laṣel-is.
Krad tullasIsmawen-nsent ur d-wwḍen ara ɣur-neɣ. « Salammbô », aṭas n tikwal ttwalin deg-s yelli-s n Hamilkar, d amdan i d-yesnulfa Flaubert deg wungal-is n 1862.
Naravas, BomilkarUr ttwassnen ara imawlan-nsen ne dderya-nsen, siwa Hanun, mmi-s n Bomilkar.
Arraw n HanibalUlac umesnezruy aqdim i ten-yebdaren. Ɣer Silius Italicus, Imilce tefka-yas mmi-s di Hispanya, i Ssenaṭ aqarṭaǧi yebɣan ad yeg d asfel : tadyant n ccɛeṛ, war azal n tidet n umezruy.
Hasdrubal, MagunUlac tameṭṭut ne mmi yettwassnen. Mbeɛd tmettant n Hanibal deg 183, iɣbula ur bedren ara dderya n At Barka.

Imenzaway & udmawen

Ssekel n At Barka
Anezwi n yineggafen
Maharbal

« Tessnemεed ad tenɣelbeḏ, a Hanibal ; ur tessinemed ara ad tseqdaceḏ tanyafit-ik », i s-yenna mbeɛd Cannes, akken i d-yeqqar Tite-Live.

Anezwi n yineggafen di Cannes

Ṛebɛ n ssekel n At Barka
Anezwi · Cannes
Hasdrubal (ineggafen)

Yezgi ineggafen izayen i yezzin ɣef llejyunat yesekkeṛ lkamin n Cannes.

Yesekkeṛ lkamin n Cannes

Gadès (Cadix), taneddawt tapunit taneggarut di Hispanya
Anezwi · † 202
Hasdrubal mmi-s n Giscon

Yiwen seg krad n imenzaway n Hispanya (214 – 206) : yenɣelb Scipion deg 211, yettwanɣelb sɣur Scipion di Ilipa deg 206. Yessawi Syphax ɣer Qarṭaǧ s ma s-yefka yelli-s Sofonisba. Yettwanɣelb di Tafrikt deg 203, yettwaḥkem fell-as sɣur Qarṭaǧ, yemmut deg 202, akken i d-yeqqar Appien yenɣa iman-is.

Aɛdaw n Scipion, baba-s n Sofonisba

Tamettant n Sofonisba
Tagellidt n Numidya · † 203
Sofonisba

Yelli-s n Hasdrubal mmi-s n Giscon, tameṭṭut n Syphax imbeɛd n Masinisa, teswa aẓiḏi ɣef ma teffeɣ deg Triyunf n Scipion (Tite-Live, XXX, 15).

Tagellidt i yextaren aẓiḏi

Didun
Tasersayt · ~814
Elisa / Didun

Tagellidt n Ṣur, tesres Qarṭaǧ ɣef tiɣilt n Byrsa.

Tasersayt · ~814

Lbabur apuni n umenɣi
Amsegmaḏ n lebḥer · Lqern wis 5
Hanun

Yeddu ɣef rrif agmaṛan n Tafrikt s 60 n lbabura, akken i d-yeqqar Tiklarit yettwaseknen fell-as.

Tiklarit ɣer ugmur n Tafrikt

Tagejdit n lbabur apuni n Marsala
Amsegmaḏ n lebḥer · Lqern wis 5 ?
Himilcon

Yeffeɣ seg Gadès ɣer ugafa, yesnirem ugaraw n Turuft n Turuft n Ṭṭuṭṭ armi d Oestrymnides, tigzirin n uqezdir. Taqsist-ines yeruḥen tettwassen kan sɣur Pline Amɣar (II, 169) akked umeskar Aviénus, yeqqar-d ɣef kuẓ wagguren n tunigin, iẓri d imukan arqaqen n lebḥer.

Abrid n uqezdir

Acenfiṛ apuni, talaḥt
Anezwi n umenɣi · Lqern wis 6
Magun Amezwaru

Yesres tagelda n Imagoniden azal n ammas n lqern wis 6. Akken i d-yeqqar Justin (XVIII, 7 ; XIX, 1), yesnjam aɛesskar yesres lqwaɛed n tezmert tipesskariyin n Qarṭaǧ.

Yesres tagelda n Imagoniden

Lxrab n Tharros, di Sardaigne
Amagoni · Lqern wis 6
Hasdrubal mmi-s n Magun

Yiwen mraw n tikwal d anezwi akken i d-yeqqar Justin (XIX, 1), yennuɣ di Sardaigne, anida yemmut s lǥerḥ-is. Gma-s Hamilkar yeqbal deffir-s ɣer tama n twacult.

Yiwen mraw n tikwal d anezwi, yemmut di Sardaigne

Lǥameɛ n Tanyafit di Himère
Amagoni · † 480
Hamilkar mmi-s n Magun

Yezgi teklal tameqqrant n Sicile, tettwaḥlek deg Himère deg 480 sɣur Gélon n Syracuse akked Théron n Agrigente. Akken i d-yeqqar Hérodote (VII, 167), yeffeɣ-d deg umenɣi mi d-yefka asfel ɣef times. Hérodote yeqqar-d daɣen d mmi-s n yiwen n Hanun : ttejra n Imagoniden teqqim d asnulfu.

Yettwanɣelb di Himère, 480

Agraw apuni n Byrsa
Argaz n lḥekma · Lqern wis 3
Hanun Ameqqran

Anezwi n tarbaɛt n yimaẓlaḥ imeqqranen, yettaɛ Hécatompyle di Tafrikt, anezwi i gxesren deg umennuɣ n Iɛeskriyen Uqeṛḍasen, imbeɛd aɛdaw yebanen n umenɣi n Hanibal akken i d-yeqqar Tite-Live.

Aɛdaw n At Barka

Masinisa
Amddakel imbeɛd aɛdaw · 238 – 148
Masinisa

Aqcic anumidi yettwaselmaden di Qarṭaǧ, yeddu ɣer Ṛuma yefren amenɣi n Zama. Agellid n Numidya ugar n xemsin iseggasen, yettekkes amur n tmurt taqarṭaǧit.

Amddakel imbeɛd aɛdaw

Tiɣzert n Rhumel di Constantine, Cirta n zzman aqdim
Agellid n Masaesyles · † azal n 201
Syphax

Agellid n Numidya n umalu (Siga, imbeɛd Cirta), ssutren-t Ṛuma d Qarṭaǧ. Yextar Qarṭaǧ mi yezweǧ Sofonisba, yessekcem Masinisa, imbeɛd yettwanɣelb yettwaṭṭef deg 203. Yemmut d ameḥbus di Italya.

Agellid anumidi amddakel n Qarṭaǧ

Lḥiḍ apuni n Carthagène
Anezwi · ~270 – 221
Hasdrubal Ucbiḥ

Argaz n yelli-s n Hamilkar, yeqbal deffir-s di Hispanya, yesres Carthagène yegr akked Ṛuma lemɛahda n Èbre (226). Yettwanɣa deg 221.

Yesres Carthagène

Tiɣilt n Byrsa, Qarṭaǧ
Aɛeskri uqeṛḍas aspartiyat · 255
Xanthippe

Yettwaɣer sɣur Qarṭaǧ, yettsenεed tirrategin tipuniyen, yesselmed lɛesker ad nnaɣen deg tferkit akked, s ineggafen akked qrib meyya n ilfan, yeḥlek yeṭṭef Regulus qrib Tunes deg 255 (Polybe, I, 32–34). Yeffeɣ Qarṭaǧ drus mbeɛd ; taqsist taneggarut n usegri-ines sɣur Iqarṭaǧiyen ur tettwaseknen s wacemma.

Yenɣelb Regulus, 255

Lxrab n Qarṭaǧ
Anezwi aneggaru · 150 – 146
Hasdrubal Boétharque

Deg 150, yezgi mgal Masinisa lɛesker i yettwazzin yettwahlek. Yettuḥekkem fell-as s tmettant iwakken ad talwi Ṛuma, yeẓẓa lɛesker yuɣal d anezwi n leḥras deg uḥeṛṣ (149 – 146). Yemslay ɣer Scipion ; tameṭṭut-is, tessawel-as d win ur nesεi ara ddaw, tegr iman-is deg times akked warraw-nsen (Polybe, XXXVIII, 20).

Yeḥares Qarṭaǧ, 149–146

Tugna n Hanibal
Anezwi · 247 – 183
Hanibal Barka

Yezger Idurar n Alpes akked ilfan-is yeḥlek Ṛuma di Cannes deg 216 send Ɛisa.

247 – 183

Lmuzayik n tfellaḥt, Qarṭaǧ
Ameǥeri
Magun Ameǥeri

Ameskar n wedlis n tfellaḥt deg 28 n yidlisen, yettwasuɣlen ɣer tlatinit s lameṛ n Ssenaṭ.

Baba-s n tmusni n tfellaḥt

Imukan n tedyant

Sețța iqrunen n yidmawen iqarṭaǧiyen

~814
Elisa, tagellidt n Ṣur, tesres Qarṭaǧ ɣef tiɣilt n Byrsa : d tamacahut n uglim n uzger yettwagezmen d izirigen.
~550 – 480
Imagoniden, dderya n Magun, zgin imenɣan n Qarṭaǧ ; Hamilkar, mmi-s n Magun, yettwanɣelb di Himère deg 480.
~500 ?
Hanun yeddu ɣef rrif agmaṛan n Tafrikt s 60 n lbabura akked 30 000 n imaẓlaḥ.
255
Aspartiyat Xanthippe, i Qarṭaǧ, yeḥlek ukunsul Regulus zdat Tunes.
247 – 241
Hamilkar Barka yezgi amenɣi uffir di Sicile, seg Eryx, armi d tagara n umenɣi apunik amezwaru.
241 – 238
Hamilkar yeḥlek tikerrust n yiɛeskriyen ur ittwaxelṣen ara, mbeɛd lxesrat n Hanun Ameqqran.
237
Tikli ɣer Hispanya ; Hanibal, 9 iseggasen, yegall ur ad yili ara d amddakel n Ṛuma.
228 – 221
Hamilkar yemmut yeɣleb deg waman yennuɣ akked Iberiyen ; Hasdrubal Ucbiḥ yesres Carthagène imbeɛd yettwanɣa. Hanibal, 26 iseggasen, yeṭṭef lqiyada.
218 – 216
Idurar n Alpes, Trébie, Trasimène, Cannes. Magun Barka yesres zdat Ssenaṭ n Qarṭaǧ lxwatem n ddheb n ifariten iṛumaniyen yettwanɣan.
207
Hasdrubal Barka yettwanɣa deg Métaure ; Iṛumaniyen gren aqerru-s deg uɛessas n Hanibal.
203
Syphax yettwaṭṭef ; Magun Barka, yettwaǧreḥ di Ligurie, yemmut deg lebḥer. Sofonisba teswa aẓiḏi.
202
Zama : ineggafen n Masinisa ssekken-d tanyafit n Scipion.
183
Yettwaḥuddu sɣur Ṛuma, Hanibal yeswa aẓiḏi di Bithynie.
148 – 146
Tamettant n Masinisa ; Hasdrubal Boétharque yeḥares Qarṭaǧ armi d uɣelli.
Pour aller plus loin

Sources de cette page

10 références

Sources antiques

  1. Polybe, ImezruyenI, 32–34 ; XXXVIII, 20 — Xanthippe, Hasdrubal Boétharque, Naravas, Hanun mmi-s n Bomilkar
  2. Tite-Live, Amezruy aṛumaniXXX, 15 — Sofonisba, Maharbal, Imilce, Hasdrubal Ucbiḥ, Hanun Ameqqran
  3. Justin, Agzul n Imezruyen Ifilibiyen n Trogue PompéeXVIII, 7 ; XIX, 1 — Imagoniden
  4. Hérodote, ImezruyenVII, 167 — Hamilkar di Himère
  5. Diodore n Sicile, Axxam n yidlisen n umezruy — zzwaǧ wis sin n Hasdrubal Ucbiḥ
  6. Appien, Libyca — tamettant n Hasdrubal mmi-s n Giscon
  7. Pline Amɣar, Amezruy n tɣawsiwinII, 169 — Himilcon
  8. Aviénus, Ora maritima — Himilcon
  9. Silius Italicus, Punica — Barcas, Imilce akked mmi-s n Hanibal
  10. War isem, Tiklarit n Hanun

Toute la bibliographie →Glossaire →